Poradnik

Wyjeżdżasz na upragnionego Erasmusa i w ostatniej chwili przed wylotem zastanawiasz się czego zapomniałeś... Jednego możesz być pewien: zabierasz ze sobą niezliczone postawy i wzory kulturowe rozwijane świadomie lub nie przez całe życie.

Zazwyczaj o osobie mówi się, że jest kulturalna jeżeli potrafi zachować się w określanej sytuacji, czyli zastosować do ogólnie przyjętych norm. Przekraczając granicę innej niż twoja kultury, może cię rozczarować fakt, że nie wszyscy podzielają twój dotychczasowy punkt widzenia. Co gorsza nie zawsze reguły zachowania będą dla ciebie jasne. Kulturę porównuje się czasami do góry lodowej, na początku jej zdecydowana większość będzie dla ciebie obca i nieznana, co naraża cię na przejściowe trudności adaptacyjne. Ten krótki poradnik ma na celu przybliżenie pojęcia szoku kulturowego. Poprzez przedstawienie przyczyn i symptomów pozwoli ci w bardziej świadomy i bezbolesny sposób dostosować się nowych Erasmusowych realiów.

Przejściowe zdziwienie kulturowe - co to jest?

Zazwyczaj przeniesienie się w odmienne kulturowo realia wiąże się z lawiną zupełnie nowych bodźców. Stanowią one spore obciążenie dla naszego mózgu, warto zdać sobie z tego sprawę i pozwolić na okres przejściowy. Zazwyczaj trwa on kilka tygodni i składa z typowych faz:

• Zaskoczenie kulturą.
  Pierwsze zetknięcie z nową rzeczywistością jest często najprzyjemniejszym stadium. Jesteś podekscytowany i raczej pozytywnie zaskoczony zwyczajami, które przez swoją nowość wydają się ciekawe i fascynujące.
• Stres kulturowy.
  Pierwszy entuzjazm przechodzi w zmęczenie bombardującymi cię dziwnościami. Możesz poczuć się zagubiony i przemęczony.
• Irytacja kulturowa.
  Kiedy coraz więcej norm nie pasuje do twojego wzorca twoja irytacja nieznośnymi drobnymi różnicami w zachowaniu rośnie. Zdenerwowanie może dotyczyć, odmiennego od twojego własnego stylu komunikacji, czy nadmiernej w twoim odczuciu uprzejmości lub obojętności mieszkańców.
• Znużenie kulturowe.
  Nowa kultura przytłacza cię nieprzerwanym natłokiem bodźców, a dodatkowo męczy cię ciągłe używanie obcego języka. Znużenie może skutkować unikaniem konfrontacji z nowymi realiami. Niektórzy niezdrowo uciekają w samotność, albo kontakt ze znajomymi z własnego kraju.

Szok kulturowy - co to jest?

O ile przejściowe zdziwienie kulturowe może być traktowane jako zupełnie normalny etap dostosowania do nowej rzeczywistości, szok kulturowy to proces kumulatywny wynikający z trudności pogodzenia twoich wartości z obowiązującymi w obcym kraju.

•  skrajna tęsknota za domem
• poczucie beznadziejnej zależności
• dezorientacja, izolacja
• depresja, smutek
• irytacja, wrogość, złość
• zaburzenie snu i diety
• krytyczne (stereotypowe) reakcje
• rozkojarzenie.

Przyczyną przedłużającego się negatywnego odbioru obcej kultury jest najczęściej niższa tolerancja na kumulację spotkań z totalnie odmiennym zachowaniem. Dlatego na szok kulturowy najbardziej narażone są osoby bardzo wymagające w stosunku do siebie lub innych albo drażliwe i wybuchowe. Drobne frustracje kumulują się aż w pewnym momencie, niczym pędząca kula śnieżna stają się niezwykle trudne do powstrzymania. Często rozczarowanie pogłębia wysiłek, by uczyć się obcego języka (który nie przynosi natychmiastowych efektów) lub trudności w nawiązywaniu nowych znajomości.

Zderzenia z nową kulturą - jak sobie z tym radzić?

Szok kulturowy i zdziwienie kulturowe można traktować jako ten sam fenomen o różnym natężeniu. Otwarta postawa, elastyczne podejście i tolerancja ułatwiają przejście kulturowe, jednak są to koncepcje na tyle ogólne, że trudne do praktycznego zastosowania. Dlatego przygotowaliśmy garść użytecznych porad ułatwiających akceptację wzorców wytworzonych w obcej kulturze:

• Przygotuj się mentalnie - pomyśl o tym jak odmienne kultury wybrały pewne optymalne w danych warunkach rozwiązania, które mogą się różnić od stosowanych przez ciebie na co dzień.
• Dowiedz się jak najwięcej o kulturze, w której będziesz funkcjonował. Wzorce nawet jeżeli nie w pełni zrozumiałe będą ci już znane i łatwiej ci będzie się do nich zaadoptować.
• Dociekaj przyczyn norm kulturowych - dlaczego ludzie zachowują się w określony sposób może być fascynującym zadaniem i fajnym tematem konwersacyjnym.
• Przemyśl przyczyny i symptomy szoku kulturowego - łatwiej będziesz sobie z nimi radził jeżeli zdasz sobie sprawę np. w którym stadium adaptacji aktualnie się znajdujesz.
• Pamiętaj, że zdziwienie czy szok kulturowy to do pewnego stopnia naturalna reakcja emocjonalna, którą ciężko zracjonalizować. Nie bądź więc zbyt krytyczny wobec swoich ewentualnych trudności.
• Nie próbuj za wszelką cenę trzymać się modelu własnej kultury. Taki fanatyzm będzie tylko uciążliwy dla ciebie i twojego otoczenia.
• Staraj się nie krytykować, czegoś czego nie rozumiesz.
• Znajdź wsparcie wśród nowych znajomych, innych studentów z wymiany. Nie przebywaj w hermetycznym towarzystwie z własnego kraju, ogranicz również kontakt z rodziną i krajowymi przyjaciółmi do minimum. Postaraj się wrosnąć w nową kulturę.
• Zdziwienie kulturowe to proces tymczasowy. Podaruj sobie więc trochę luzu, przestrzeni i nie bądź zbyt krytycznie nastawiony w stosunku do siebie. Pamiętaj, że dzięki temu doświadczeniu uczysz się otwartości na świat, jego różnorodność, zdobywasz lepsze zrozumienie, odwagę i pewność siebie.